Alan Gratz schreef een ongelooflijk grappig boek over een heel serieus en belangrijk onderwerp: hoe belachelijk het is om boeken te verbieden. Verbied dit boek! is een must-read voor iedereen.
‘Elke ouder heeft het recht om te bepalen wat zijn of haar kind wel of niet mag lezen. Maar ouders mogen dat niet voor alle andere kinderen bepalen.’ Deze uitspraak van juf Jones, schoolbibliothecaris, komt als een mantra regelmatig terug in het verhaal. Hoofdpersoon Amy Anne is het er helemaal mee eens. Ze is superboos en verontwaardigd dat haar lievelingsboek, Het wonderlijke archief van mevrouw Fitzalan, uit de schoolbibliotheek verdwenen is, alleen maar omdat één ouder vindt dat dit boek kinderen zou aanzetten tot valsspelen, liegen en van huis weglopen.
Nu droomt Amy Anne best vaak over van huis weglopen. Want thuis is het, met twee jongere, veeleisende (en veel krijsende) zusjes vaak een complete chaos en kan ze nergens een plekje vinden om rustig een boek te lezen. Maar ze weet ook dat zij nooit de hoofdpersoon in een boek zou kunnen zijn, want zij durft nooit iets te ondernemen. In haar hoofd razen duizenden dingen die ze zou willen zeggen, maar in het echt zegt ze vooral ja en amen tegen alles. Want: ‘Mensen die hardop zeiden wat ze dachten en deden wat ze wilden, kwamen in de problemen.’
Gelukkig groeit Amy Anne, dankzij die ene ouder, die poeslieve mevrouw Spencer met haar pastelkleurige trainingspakken die steeds meer boeken wil verbannen uit de bibliotheek, uit tot een hoofdpersoon van formaat.
De Amerikaanse schrijver Alan Gratz ageerde met Verbied dit boek! tegen de groeiende praktijk dat boeken uit scholen verdwijnen vanwege bezwaren van ouders. Sinds 2017, het jaar dat zijn boek verscheen, is die trend helaas alleen maar sterker geworden. Rechtse actiegroepen als No Left Turn in Education en Moms For Liberty spannen zich onder het mom van we-moeten-onze-kinderen-beschermen met steeds meer succes in om ‘schadelijke’ kinderboeken in de ban te doen. Volgens onderzoek van de American Library Association’s Office of Intellectual Freedom zijn in 2025 maar liefst 5.668 boeken verbannen uit bibliotheken en waren 920 boeken beperkt beschikbaar (na ouderlijke toestemming). Daarbij gaat het steeds vaker ook om non-fictie en leerboeken. Zo’n dertien lidstaten hebben inmiddels wetten waarbij bibliothecarissen gevangenisstraf riskeren als ze boeken in hun collectie hebben die ‘schadelijk’ zijn voor minderjarigen. Vooral boeken met hoofdpersonen uit een minderheidsgroep (zoals zwart of queer) moeten het ontgelden.
In de VS loopt het de spuigaten uit, maar ook in ons land zijn er voorbeelden van angst voor boeken. Zo weren sommige christelijke scholen al jarenlang boeken waarin tovenarij en magie voorkomen (lees het proefschrift Zo doen wij dat nu eenmaal van Erna van Koeven uit 2011 er maar op na). De service van NBD/Biblion om deze scholen een gekuisd boekenpakket te leveren leidde deze zomer terecht tot het nodige protest. Deze scholen kan ik het lezen van Verbied dit boek! ten sterkste aanraden. En in 2023 kreeg Pim Lammers te maken met een hetze van ouders tegen zijn nog niet eens geschreven Kinderboekenweekgedicht. Een heel goede zet van uitgeverij Kluitman om juist hem te vragen dit boek van Gratz te vertalen.
Gratz schreef over deze schrijnende toestanden een origineel, sprankelend en humoristisch kinderboek. Het is een verhaal dat de kracht van boeken uitdraagt en laat zien dat kinderen allerminst de onnozele schapen zijn waarvoor sommige volwassenen hen houden. Amy Anne bedenkt samen met klasgenoten Rebecca en Danny een briljant plan. Ze starten de K.V.V.B, de Kluisjesbibliotheek Voor Verboden Boeken. In een mum van tijd is er levendig uitleenverkeer vanuit Amy Annes kluisje.
En als de directrice dit ontdekt en de bibliotheek ontmantelt, laten de kinderen zich niet kisten. Ze bedenken een nog briljanter plan, namelijk om de vijand met eigen wapens te verslaan. Ze vullen klachtenformulieren in voor élk boek uit de schoolbibliotheek, want tegen élk boek valt immers wel bezwaar te maken. Een rekenboek met denkbeeldige getallen? Dat kan kinderen stimuleren tot denkbeeldige vriendjes. De waanzinnige boomhut? In strijd met de bouwvoorschriften. En die Kikker en Pad, dat is natuurlijk een homokoppel. Verbieden dus. Met sardonisch genoegen en een enorme vindingrijkheid vullen de kinderen van de school samen 7.541 formulieren in.
Natuurlijk zegevieren de kinderen. En natuurlijk keren alle boeken terug in de schoolbibliotheek en mag juf Jones, die ontslagen was als vermeende handlanger van de K.V.V.B., weer terugkeren. Zo gaat dat nu eenmaal in boeken. En zo zou het in de echte wereld ook moeten gaan. En zeker, Gratz steekt zijn boodschap niet onder stoelen of banken. Maar zijn verhaal is zo geestig verteld en de personages zijn zo innemend dat dat absoluut niet stoort. Integendeel. Lees dit boek!