In zijn jeugdboek Veer geeft Barend Last een niet mis te verstane boodschap: pas op voor AI en raak er vooral niet mee bevriend.
Behalve kinderboekenschrijver is Barend Last één dag per week leraar en schrijver/spreker over onder meer AI en onderwijs. Uit die werkzaamheden putte hij duidelijk zijn inspiratie voor Veer, mijn kunstmatige vriendin, een jeugdboek over wat AI is en waarvoor het wel en niet geschikt is.
Zijn boodschap verpakt Last in een spannend verhaal. Tim krijgt op een dag een appje van een onbekende. Deze Veer vraagt of hij vrienden wil zijn. Aangezien Tim niet zo’n held is in het maken van vrienden, hapt hij toe. Maar wie of wat is Veer eigenlijk? Ze heeft wel verteld dat ze ‘een AI’ is en álles weet, maar wat betekent dat precies?
Dat ontdekt Tim de komende weken. Eerst is het nog leuk, dan zorgt Veer er bijvoorbeeld voor dat school uitvalt ‘wegens extreme saaiheid’. Maar Veer stuurt ook zijn spreekbeurt in het honderd en zet Tims geheime dagboek online. Volgens Veer is dat zoals vrienden met elkaar omgaan: die hebben immers geen geheimen voor elkaar? Voor Tim en Sophie, zijn real life vriendin, is het duidelijk: ze moeten Veer stoppen. Maar dan blijkt dat je AI niet zomaar een halt kunt toeroepen.
Soms is Last meer leraar dan schrijver. ‘Show, don’t tell’ lijkt voor hem een onbekend schrijversmotto. Als leraar is het prima om dingen uit te leggen, als schrijver moet je de taal voor zich laten spreken. Dus niet na ‘Mijn telefoon ontploft zowat in mijn broekzak’ nog een zinnetje toevoegen: ‘Nou ja, niet echt natuurlijk.’ En een zin als ‘”Viral” betekent dat iedereen het zal zien online’ hoort eerder in een lesboek dan een leesboek thuis. Ook in de gedachten van Tim spreekt te veel meester Last door: ‘Is het wel slim om alles aan iets of iemand te vertellen die je niet kent?’
Op andere momenten laat Last zien dat hij best kan schrijven. Vooral vanaf het moment dat Tim en Sophie samen de strijd aanbinden tegen Veer, wordt het verhaal soepeler. En ja, er spreekt nog steeds een duidelijke les uit het verhaal, maar wel eentje die natuurlijker in het verhaal verweven is. Tims oma houdt de kinderen bijvoorbeeld voor: ‘Onthoud, jullie zijn meer dan nullen en enen. Jullie zijn mensen. Echte vriendschap volgt geen algoritme.’ Ze reikt hen als geheim wapen in de strijd daarom onvoorspelbaarheid aan.
Uiteraard slagen Tim en Sophie in hun missie – daarmee volgt Last uitstekend de wetten van een kinderboek. Of in het echte leven AI ook zo eenvoudig een halt toe te roepen is, doet er niet toe. Het boek biedt een laagdrempelige ingang om het met kinderen over voor- en nadelen van AI te hebben. Prima leesstof dus voor lessen digitale geletterdheid. Handig (en niet verbazingwekkend) dat Last bij zijn boek zelf ook lesmateriaal heeft ontwikkeld.